Overlijden zonder testament in Spanje: wie erft, wat de langstlevende echtgenoot krijgt en hoe de notaris de erfgenamen vaststelt

Hij woonde al elf jaar in Los Cristianos, was samen met zijn vrouw eigenaar van het appartement en is er nooit toe gekomen een testament te maken. Hun dochter woont in Leeds, hun zoon in Las Palmas. Een week na de begrafenis blokkeerde de bank de rekening die alleen op zijn naam stond en vroeg om een papier waar geen van hen ooit van had gehoord: de verklaring van erfrecht. Zijn broer heeft een appartement in Corralejo, woont in Hamburg en heeft evenmin een testament; als het zijn beurt is, krijgt dezelfde vraag een ander antwoord, omdat het recht van een ander land erover beslist. Deze gids gaat over een nalatenschap met bezittingen in Spanje en zonder testament. Hij legt uit welk recht de erfgenamen aanwijst, wie dat zijn volgens het Spaanse Burgerlijk Wetboek, wat de langstlevende echtgenoot krijgt, hoe een notaris de erfgenamen vaststelt en hoe lang dat duurt, en welke papieren nodig zijn als de familie of de documenten in het buitenland zijn. Citaten staan in het Spaans, met de lezing in het Nederlands.

Welk recht beslist: waar de overledene woonde

Sinds 17 augustus 2015 beantwoordt één Europese verordening die vraag voor de hele nalatenschap: la ley aplicable a la totalidad de la sucesión será la del Estado en el que el causante tuviera su residencia habitual en el momento del fallecimiento, het recht dat van toepassing is op de erfopvolging in haar geheel is het recht van de staat waar de erflater op het tijdstip van overlijden zijn gewone verblijfplaats had (Verordening (EU) 650/2012, artikel 21). Nationaliteit speelt geen rol. Iemand kan in plaats daarvan het recht van zijn nationaliteit kiezen, maar die keuze deberá hacerse expresamente en forma de disposición mortis causa, moet uitdrukkelijk worden gedaan in de vorm van een uiterste wilsbeschikking (artikel 22): zonder testament heeft niemand gekozen.

Zo gaan de twee broers uiteen. Degene die in Los Cristianos woonde, stierf met gewone verblijfplaats in Spanje, en het Spaanse recht wijst zijn erfgenamen aan: voor het appartement op Tenerife en, in de ogen van de verordening, voor al het andere dat hij bezat. Op de Canarische Eilanden is dat recht het Burgerlijk Wetboek, want de eilanden hebben geen eigen burgerlijk recht en voor een buitenlander geldt het recht van het deel van Spanje waar hij woonde (artikel 36). Degene die in Hamburg woont, zit in het omgekeerde geval: het Duitse recht beslist wie zijn appartement in Corralejo erft, en dat is het recht dat een Spaanse notaris of registerhouder zal moeten volgen. Een eigenaar die in Engeland woont, is een derde geval. Door de verblijfplaats geldt Engels recht, maar de eigen regels daarvan verwijzen onroerend goed terug naar het recht van het land waar het ligt, en de verordening aanvaardt die terugverwijzing wanneer zij naar het recht van een lidstaat leidt (artikel 34): het Spaanse appartement valt weer onder Spaans recht. Onze gids over het testament van de buitenlandse resident legt die stap uit. De rest van deze gids volgt de eerste broer: Spaans recht, geen testament.

Wie erft volgens het Burgerlijk Wetboek

Zonder testament geldt: la ley defiere a los parientes del difunto, al viudo o viuda y al Estado, de wet kent de nalatenschap toe aan de verwanten van de overledene, aan de weduwnaar of weduwe en aan de Staat (Burgerlijk Wetboek, artikel 913), in een volgorde waarin elke groep de volgende uitsluit.

• Kinderen en hun afstammelingen. Los hijos del difunto le heredarán siempre por su derecho propio, dividiendo la herencia en partes iguales, de kinderen van de overledene erven altijd uit eigen recht en verdelen de nalatenschap in gelijke delen (artikel 932), zonder onderscheid naar geslacht, leeftijd of afstamming (artikel 931). De kinderen van een eerder overleden kind verdelen diens deel onder elkaar (artikel 933).
• Ouders en andere voorouders. A falta de hijos y descendientes del difunto le heredarán sus ascendientes, bij gebreke van kinderen en afstammelingen van de overledene erven zijn voorouders (artikel 935): de vader en de moeder voor gelijke delen, of de langstlevende alleen (artikelen 936 en 937).
• De echtgenoot. En defecto de ascendientes y descendientes, y antes que los colaterales, sucederá en todos los bienes del difunto el cónyuge sobreviviente, bij gebreke van voorouders en afstammelingen, en vóór de zijverwanten, volgt de langstlevende echtgenoot op in alle goederen van de overledene (artikel 944). Die roeping vindt niet plaats si el cónyuge estuviere separado legalmente o de hecho, als de echtgenoot wettelijk of feitelijk gescheiden leefde (artikel 945).
• Broers en zussen en hun kinderen. Zij komen daarna, vóór de overige verwanten (artikel 946). Een broer of zus die maar één ouder met de overledene deelt, krijgt de helft van het deel van wie beide ouders deelt (artikel 949).
• Overige verwanten. Ooms, tantes, hun kinderen en de rest erven hasta el cuarto grado, más allá del cual no se extiende el derecho de heredar abintestato, tot de vierde graad, waarboven het recht om zonder testament te erven zich niet uitstrekt (artikel 954).
• De Staat. Als er niemand overblijft, erft de Staat, die twee derde van de nalatenschap aan sociale doelen besteedt (artikel 956).

Eén naam ontbreekt op die lijst. Het Burgerlijk Wetboek geeft een ongehuwde partner niets bij erfopvolging zonder testament, geregistreerd of niet; wat een paar kan doen zolang beiden leven, staat in onze gids over de pareja de hecho.

Wat de langstlevende echtgenoot krijgt

Twee verschillende dingen, en het eerste is helemaal geen erfenis. Was het paar gehuwd in het Spaanse stelsel van gemeenschap van aanwinsten, dan is gemeenschappelijk wat zij tijdens het huwelijk hebben verdiend en gekocht, en die winsten les serán atribuidos por mitad al disolverse aquella, worden hun bij de ontbinding daarvan elk voor de helft toegekend (artikel 1344). De helft van die goederen was al van de langstlevende; alleen de andere helft, met wat van de overledene alleen was, is de nalatenschap. Een paar dat in het buitenland is getrouwd, kan onder een ander stelsel vallen, dat van hun eigen land of een gekozen stelsel, en dat wordt eerst uitgezocht; onze notitie over het huwelijksvermogensstelsel van internationale paren legt uit hoe.

Op de nalatenschap zelf heeft de echtgenoot die niet gescheiden leefde een recht van gebruik en genot, geen eigendom, zodra er kinderen of ouders zijn.

• Met kinderen of afstammelingen geldt voor de echtgenoot: tendrá derecho al usufructo del tercio destinado a mejora, hij heeft recht op het vruchtgebruik van het derde dat voor bevoordeling is bestemd (artikel 834).
• Zonder afstammelingen maar met voorouders: tendrá derecho al usufructo de la mitad de la herencia, hij heeft recht op het vruchtgebruik van de helft van de nalatenschap (artikel 837).
• Zonder de een of de ander is de echtgenoot erfgenaam van alles, zoals de lijst hierboven zegt.

Voor de familie in Los Cristianos betekent dat het volgende. Was het appartement gemeenschappelijk, dan is de helft al van de weduwe. De andere helft gaat in gelijke delen naar de dochter en de zoon, en de weduwe houdt levenslang het vruchtgebruik van een derde van wat haar man heeft nagelaten. De kinderen zijn eigenaar, maar kunnen niet vrij van dat recht verkopen, want zolang het niet is voldaan, geldt: estarán afectos todos los bienes de la herencia al pago de la parte de usufructo que corresponda al cónyuge, alle goederen van de nalatenschap zijn verbonden voor de betaling van het deel vruchtgebruik dat de echtgenoot toekomt (artikel 839). Hetzelfde artikel laat de erfgenamen toe het te voldoen met een lijfrente, de opbrengsten van bepaalde goederen of een geldbedrag, in onderling overleg of, bij gebreke daarvan, op bevel van de rechter.

De verklaring van erfrecht: een notaris, twee getuigen en twintig werkdagen

Zonder testament moet iemand officieel zeggen wie de erfgenamen zijn, en sinds 2015 is dat het werk van een notaris, wie de verwanten ook zijn. Vragen kunnen de afstammelingen, de voorouders, de echtgenoot of partner en de zijverwanten, en zij mogen de notaris kiezen: een notaris competente para actuar en el lugar en que hubiera tenido el causante su último domicilio o residencia habitual, o donde estuviere la mayor parte de su patrimonio, o en el lugar en que hubiera fallecido, siempre que estuvieran en España, a elección del solicitante, die bevoegd is op te treden in de plaats waar de erflater zijn laatste woonplaats of gewone verblijfplaats had, of waar het grootste deel van zijn vermogen is, of in de plaats waar hij is overleden, mits die in Spanje liggen, naar keuze van de verzoeker, of een notaris van een aangrenzend district (Ley del Notariado, artikel 55).

Het verzoek noemt de personen die als erfgenamen worden beschouwd en brengt de documenten mee die hun verwantschap bewijzen, samen met het bewijs van het overlijden en van het feit dat het zonder testament gebeurde, mediante información del Registro Civil y del Registro General de Actos de Última Voluntad, door middel van informatie van de burgerlijke stand en van het Algemeen Register van uiterste wilsbeschikkingen (artikel 56). De akte moet ook la declaración de dos testigos bevatten, de verklaring van twee getuigen die uit eigen wetenschap of omdat het algemeen bekend is de feiten kunnen bevestigen die de akte moet vaststellen: wie de verwanten zijn en dat er geen andere zijn; verwanten mogen getuige zijn als zij geen rechtstreeks belang bij de nalatenschap hebben. Bij een buitenlandse familie stelt de notaris ook de nationaliteit vast y, en su caso, la ley extranjera aplicable, en in voorkomend geval het toepasselijke buitenlandse recht.

Dan volgt een wachttijd die de wet vastlegt. Ultimadas las anteriores diligencias y transcurrido el plazo de veinte días hábiles, a contar desde el requerimiento inicial, zijn die stappen afgerond en is de termijn van twintig werkdagen verstreken, gerekend vanaf het eerste verzoek, dan zegt de notaris of de feiten bewezen zijn en verklaart hij, als dat zo is, wie de erfgenamen zijn en wat de wet aan ieder van hen toekent. Kan de identiteit of het adres van iemand met een mogelijk recht niet worden achterhaald, dan moet de notaris een bekendmaking plaatsen in het Staatsblad (Boletín Oficial del Estado) en op de aanplakborden van de betrokken gemeentehuizen, en iedereen kan binnen een maand bezwaar maken; de twintig dagen lopen dan vanaf het einde van die maand.

De akte zegt wie erft. Ze draagt niets over. Daarvoor aanvaarden de erfgenamen de nalatenschap en verdelen ze die bij notariële akte, en niemand is verplicht te aanvaarden: onze gids over het verwerpen van een erfenis legt uit wanneer weigeren de betere keuze is. De akte is wel het document waar de bank om vroeg, en het is wat het eigendomsregister verlangt: El título de la sucesión hereditaria, a los efectos del Registro, es el testamento, el contrato sucesorio, el acta de notoriedad para la declaración de herederos abintestato, de titel van de erfopvolging is, voor het Register, het testament, de erfovereenkomst, de akte van bekendheid voor de verklaring van erfgenamen zonder testament (Ley Hipotecaria, artikel 14).

Drie certificaten en vijftien dagen

Elke Spaanse erfopvolging begint met dezelfde drie papieren, welke nationaliteit de overledene ook had, want een buitenlander kan een Spaans testament hebben getekend waar de familie nooit van wist.

• De overlijdensakte. Ze wordt afgegeven door de burgerlijke stand, waar het overlijden is ingeschreven.
• Het certificaat van uiterste wilsbeschikkingen. Het zegt of er een testament is geregistreerd en bij welke notaris, en het wordt afgegeven aan iedereen die het overlijden bewijst, siempre que hayan transcurrido quince días desde la fecha de la defunción, mits er vijftien dagen zijn verstreken sinds de datum van overlijden (Notarieel Reglement, bijlage twee, artikel 5).
• Het certificaat van levensverzekeringen. Het somt de polissen op waarin de overledene de verzekerde was. Het verzoek sólo podrá presentarse una vez que hayan transcurrido quince días hábiles desde la fecha de defunción, kan pas worden ingediend als er vijftien werkdagen zijn verstreken sinds de datum van overlijden (Real Decreto 398/2007, artikel 12); het register antwoordt binnen zeven werkdagen (artikel 13) en houdt de gegevens vijf jaar beschikbaar (Ley 20/2005, artikel 6).

In de eerste twee weken kan de notaris dus niets worden gevraagd. Ze kunnen het best worden gebruikt om de eigen papieren van de familie te verzamelen.

Als de familie of de papieren in het buitenland zijn

Verwantschap wordt bewezen met akten: de geboorteakten van de kinderen, de huwelijksakte van de echtgenoot. Komen ze uit een ander land, dan rijzen er twee vragen.

• Is het document echt? De maatstaf is die welke de wet op de burgerlijke rechtsvordering stelt voor elk buitenlands openbaar document: het moet la legalización o apostilla y los demás requisitos necesarios para su autenticidad en España dragen, de legalisatie of apostille en de overige vereisten die nodig zijn voor zijn echtheid in Spanje (Ley de Enjuiciamiento Civil, artikel 323). Geboorte-, overlijdens- en huwelijksakten uit een ander EU-land zijn de uitzondering: sinds februari 2019 geldt voor hen: quedarán exentos de toda forma de legalización y trámite similar, ze zijn vrijgesteld van elke vorm van legalisatie en soortgelijke formaliteit (Verordening (EU) 2016/1191, artikel 4). Een Britse akte heeft, zoals elke akte van buiten de Unie, haar apostille of legalisatie nodig.
• Is het in het Spaans? Zo niet, dan is de regel van dezelfde wet: se acompañará la traducción del mismo, de vertaling ervan moet worden bijgevoegd (artikel 144), en in de praktijk vragen notarissen om een beëdigde. Een akte uit een EU-land kan vergezeld gaan van een meertalig modelformulier, en dan is geen vertaling vereist als de notaris het formulier voldoende vindt (Verordening (EU) 2016/1191, artikelen 6 en 7).

De erfgenamen hoeven zelf niet te komen. Een volmacht, getekend bij een notaris in hun eigen land, met apostille en vertaling, laat iemand in Spanje voor hen tekenen.

Bezittingen in meer dan één land

Woonde de overledene in Spanje en liet hij ook een rekening in Duitsland of een huis in Frankrijk na, dan kan de Spaanse notaris nog een document afgeven. De Europese erfrechtverklaring se expedirá para ser utilizado en otro Estado miembro, wordt afgegeven om in een andere lidstaat te worden gebruikt, en ze heeft in alle lidstaten rechtsgevolgen sin necesidad de ningún procedimiento especial, zonder dat daarvoor een bijzondere procedure nodig is (Verordening (EU) 650/2012, artikelen 62 en 69). In Spanje geldt: compete al notario que declare la sucesión o alguno de sus elementos, het is aan de notaris die de erfopvolging of een van haar elementen vaststelt om ze af te geven (Ley de Enjuiciamiento Civil, zesentwintigste slotbepaling). De gewaarmerkte afschriften ervan hebben un plazo de validez limitado a seis meses, een geldigheidsduur die beperkt is tot zes maanden (artikel 70), dus vraagt men ze aan wanneer de buitenlandse bank of het buitenlandse register klaar is om ze te ontvangen. Ze werkt ook in de omgekeerde richting: voor de erfgenamen van iemand die in een ander land woonde dat aan de verordening gebonden is, is een daar afgegeven verklaring een geldige titel voor het Spaanse eigendomsregister (Ley Hipotecaria, artikel 14). Ierland, Denemarken, het Verenigd Koninkrijk en alle landen buiten de Unie zijn er niet aan gebonden en kennen die verklaring niet, en wat hun documenten nodig hebben om in Spanje te worden gebruikt, moet per geval worden bekeken.

De kalender

De belastingklok is de klok die niet op de notaris wacht. De aangifte moet worden ingediend en el de seis meses, contados desde el día del fallecimiento del causante, binnen zes maanden, gerekend vanaf de dag van overlijden van de erflater (Real Decreto 1629/1991, artikel 67), en uitstel voor dezelfde duur kan worden gevraagd, maar alleen dentro de los cinco primeros meses del plazo de presentación, binnen de eerste vijf maanden van die termijn (artikel 68), en het brengt vertragingsrente mee. Wat op de Canarische Eilanden te betalen is, staat in onze notitie over de erfbelasting op de Canarische Eilanden, en voor ouders die liever bij leven vermogen overdragen, staat de vergelijking in die over schenkingen aan kinderen.

Een testament verandert bijna alles op deze pagina: wie erft, hoeveel de echtgenoot krijgt, welk recht geldt. Zonder testament beslist het Burgerlijk Wetboek, en het beslist voor elke familie hetzelfde.

Wat ons erfrechtteam doet

Wij wikkelen Spaanse nalatenschappen af voor erfgenamen die waar ook ter wereld wonen, vanuit onze kantoren in Costa Adeje en Corralejo: de certificaten, de notariële verklaring van erfrecht, de aangifte erfbelasting en de termijn ervan, de overdracht van het onroerend goed en de inschrijving ervan in het eigendomsregister, waarbij de buitenlandse documenten, apostilles en beëdigde vertalingen onderweg worden geregeld. De meeste zaken worden volledig bij volmacht afgehandeld, zonder dat de erfgenamen reizen. We spreken een plan en een honorarium af voordat er werk begint. De dienst staat beschreven op onze pagina over erfrecht, en u kunt ons schrijven in uw eigen taal.

Veelgestelde vragen

Mijn man is zonder testament overleden. Erf ik het appartement?

Niet als hij afstammelingen of voorouders heeft nagelaten. Zijn kinderen erven, of bij gebreke van afstammelingen zijn ouders, en u krijgt het vruchtgebruik van een derde van de nalatenschap in het eerste geval, of van de helft in het tweede. Was het appartement gemeenschappelijk, dan was de helft al van u. Zonder afstammelingen of voorouders erft u alles.

Wij zijn Brits, of Duits. Geldt echt Spaans recht?

Als de overledene in Spanje woonde, ja. Zonder testament beheerst het recht van de laatste gewone verblijfplaats de hele nalatenschap, ongeacht de nationaliteit. Het recht van de eigen nationaliteit kiezen kan, maar alleen in een testament of een soortgelijke uiterste wilsbeschikking.

Hoe lang duurt de verklaring van erfrecht?

De notaris kan niet afsluiten voordat er twintig werkdagen zijn verstreken sinds het verzoek, en het certificaat van uiterste wilsbeschikkingen kan pas vijftien dagen na het overlijden worden aangevraagd. Bij elkaar opgeteld ligt de vroegst mogelijke datum ongeveer zes weken na het overlijden; een onvindbare erfgenaam of papieren uit het buitenland doen daar tijd bij.

Kunnen de erfgenamen het doen zonder naar Spanje te reizen?

Ja. Een volmacht, getekend bij een notaris in het buitenland, geapostilleerd en vertaald, laat een vertegenwoordiger in Spanje de verklaring aanvragen, de nalatenschap aanvaarden en de akten tekenen.

Wij woonden samen maar zijn nooit getrouwd. Erf ik?

Niet volgens het Burgerlijk Wetboek, dat een ongehuwde partner geen deel geeft bij erfopvolging zonder testament. Alleen een testament had dat kunnen doen.

Algemene informatie over het recht zoals het in oktober 2026 geldt (Verordening (EU) 650/2012, artikelen 21, 22, 34, 36, 62, 69 en 70; Burgerlijk Wetboek, artikelen 834, 837, 839, 913, 931 tot en met 937, 944 tot en met 946, 949, 954, 956 en 1344; Ley del Notariado, artikelen 55 en 56; Ley Hipotecaria, artikel 14; Notarieel Reglement, bijlage twee, artikel 5; Ley 20/2005, artikel 6, en Real Decreto 398/2007, artikelen 12 en 13; Ley de Enjuiciamiento Civil, artikelen 144 en 323 en zesentwintigste slotbepaling; Verordening (EU) 2016/1191, artikelen 4, 6 en 7; Real Decreto 1629/1991, artikelen 67 en 68). Het is geen advies over een bepaalde nalatenschap: het toepasselijke recht en de aandelen hangen af van waar de overledene woonde, van de familie en van het huwelijksvermogensstelsel van het paar.